6 Adımda Bot Bakımı: Trekking Botunu Kışa Hazırlama Rehberi

Atölye · Adım adım 9 dk okuma

Son yürüyüşten dönülür, çamurlu botlar kapının yanına bırakılır ve bir sonraki hafta sonuna kadar orada bekler. Kasım gelip ilk ıslak ve soğuk patikaya çıkıldığında ise sorun ortaya çıkar: sertleşmiş deri, su almaya başlayan burun, kaygan taban. Bot bakımı aslında yarım saatlik bir iştir; doğru sırayla yapıldığında iyi bir trekking botunun ömrünü yıllarca uzatır. Bu yazıda botunuzu kışa hazırlamayı bir atölye tezgâhındaymış gibi 6 adıma böldük: her adımda ne yapılacağı, neden yapıldığı ve en sık yapılan hata.

Başlamadan önce: botunuzun malzemesini tanıyın

Bot bakımında en büyük hata, her bota aynı ürünü sürmektir. Tam tahıl (pürüzsüz) deri, nubuk, süet ve sentetik kumaş birbirinden çok farklı davranır. Ürün etiketinde ya da üreticinin sayfasında üst malzemeyi bulun; adında GTX geçen modellerde (örneğin pek çok LOWA, Meindl ve Scarpa botu) dış malzemenin altında GORE-TEX su geçirmez ve nefes alabilen bir membran bulunur. Membran suyu içeri almaz ama dış yüzey suya doyarsa nefes alabilirlik düşer; bu yüzden dış yüzeyin su itici kalması önemlidir.

6 adımda bot bakımı

Aşağıdaki sıra, tezgâha bir gazete serip botu elinize aldığınız andan sezona hazır hale geldiği ana kadar olan süreci anlatır. Kurumayı saymazsak toplam iş 30–40 dakika sürer; kuruma ise birkaç saatten bir geceye kadar uzayabilir.

1. Bağcık ve tabanlığı çıkarın, kuru çamuru fırçalayın

   Bağcıkları tamamen çıkarın; dil bölümüne ve kancaların arasına sıkışan kum ancak böyle temizlenir. Tabanlığı ayrıca çıkarıp havalandırın. Kurumuş çamuru önce sert olmayan bir fırçayla dökün, taban dişlerinin arasındaki taşları tahta bir çubukla ayıklayın. Sık hata: çamuru ıslakken ovalamak; çamur deriye ve dikişlere daha çok işler.

2. Ilık suyla yıkayın, deterjan kullanmayın

   Kalan kiri ılık su ve yumuşak fırçayla, gerekirse bot ve ayakkabı için üretilmiş bir temizleyiciyle alın. Bulaşık ya da çamaşır deterjanı derinin doğal yağını ve yüzeydeki su iticiyi söker. İç kısmı nemli bir bezle silin; terden kalan tuz zamanla deriyi sertleştirir ve koku yapar. Sık hata: botu çamaşır makinesine atmak; yapıştırıcılar ve taban bağlantısı zarar görebilir.

3. Isıdan uzakta, yavaş kurutun

   Botun içine buruşturulmuş gazete kâğıdı doldurun ve kâğıt nemi çektikçe değiştirin. Botu oda sıcaklığında, havadar bir yerde kurutun. Soba, kalorifer, şömine ya da saç kurutma makinesi; deriyi çatlatır, şeklini bozar ve tabanı tutan yapıştırıcıyı zayıflatır. Sık hata: kamp sobasının yanında "biraz ısıtayım" demek; tek bir gece bile deriyi kalıcı olarak sertleştirebilir.

4. Tabanı, dikişleri ve kancaları kontrol edin

   Kuruyan botu ışığa tutun. Taban dişleri özellikle topuk ve ön tarafta düzleşmişse ıslak taşta ve donmuş toprakta tutuş belirgin şekilde azalır. Taban ile üst arasındaki birleşim yerinde, burun koruyucu kauçukta (rand) ve dikişlerde açılma olup olmadığına bakın; küçük açılmalar erken fark edilirse ayakkabı tamircisinde onarılabilir. Bağcık kancalarını ve halkaları kontrol edin, aşınmış bağcığı sezon başında değiştirin. Sık hata: tabanı yalnızca "hâlâ duruyor" diye yeterli saymak; diş derinliği güvenliğin ta kendisidir.

5. Deriyi besleyin: doğru ürün, ince katman

   Pürüzsüz deriye krem, balm ya da wax'ı parmak ucuyla veya yumuşak bir bezle ince katman halinde sürün; dikiş yerlerine ve deri ile taban birleşimine özellikle özen gösterin. Fazlasını silin ve emmesi için bekleyin. Nubuk ve süette krem yerine sprey kullanın, kuruduktan sonra tüyleri fırçayla kaldırın. Ağır yağlar ve gresler deriyi fazla yumuşatıp gözeneklerini kapatabilir; membranlı botta üreticinin önerdiği ürünü seçin. Sık hata: "ne kadar çok o kadar iyi" diye kalın kat sürmek; deri nefes alamaz, bot terletir.

6. Su iticiyi yenileyin ve kışa göre donatın

   Kumaş panellere ve nubuk bölümlere su itici spreyi temiz yüzeye, ürün talimatındaki mesafeden eşit şekilde uygulayın ve botu bir gece kurumaya bırakın. Su damlası yüzeyde boncuklanıyorsa işlem tuttu demektir. Sonra kış ekipmanını ekleyin: ezilmiş tabanlığı yenileyin, kalın termal çorapla botu deneyin, karlı patikalar için tozluk, buzlu zemin için kaydırmaz altlık hazırlayın. Sık hata: yazlık ince çorapla bağlanmış bota kalın kış çorabı sığdırmaya çalışmak; ayağı sıkan bot kan dolaşımını azaltır ve ayak daha çabuk üşür.

Kışa hazır su geçirmez botlar

Bakımın da bir sınırı var. Botunuz artık su alıyor ya da tabanı bitmişse, GORE-TEX membranlı bir modelle kışa yeni bir başlangıç yapabilirsiniz. Tüm modeller için outdoor bot kategorisine bakabilirsiniz.

MeindlMeindl Breithorn GTX Botİncele →LOWALOWA Zephyr GTX Mid WS Botİncele →ScarpaScarpa ZG Trek GTX Botİncele →TrekstaTreksta Tind Mid GTX Botİncele →

Kış için botu tamamlayan parçalar

İyi bakılmış bir bot bile kışın tek başına yetmez. Ayağı sıcak ve kuru tutan şey bot, tabanlık, çorap ve gerektiğinde tozluktan oluşan bir sistemdir. Bu sistemi gövde için kurduğumuz katmanlara benzetebilirsiniz; ayrıntısını kışın katmanlı giyinme rehberimizde anlattık.

Bakımı tamamlayan kış aksesuarları

Tabanlık, tozluk, termal çorap ve buz için altlık: botunuzu kışa hazırlayan dört parça.

LOWALOWA Fussbett MT Tabanlıkİncele →Climbing TechnologyClimbing Technology CT Waterproof Tozlukİncele →Mund SocksMund Himalaya –20°C Kışlık Termal Çorapİncele →EvoliteEvolite Icewalker Kaydırmaz Altlıkİncele →

Sezon arası saklama

Bahar geldiğinde botu kutusuna kapatıp dolabın dibine koymak cazip gelir. Oysa kapalı, nemli ve sıcak bir ortam deride küf ve taban köpüğünde bozulmaya yol açabilir. Saklamadan önce 6 adımı bir kez daha uygulayın, botun içine kâğıt ya da ahşap kalıp yerleştirin, bağcıkları gevşek bırakın ve botu güneş almayan, serin ve havadar bir rafta saklayın. Uzun süre giyilmeyen botları sezon başında kısa bir yürüyüşle deneyin; ilk uzun rotada sürpriz yaşamazsınız.

Bakım yetmediğinde: bot değiştirme işaretleri

Bakım botun ömrünü uzatır ama sonsuz yapmaz. Şu işaretlerden biri varsa yeni bot zamanı gelmiş olabilir:

• Taban dişleri düzleşti: Özellikle topuk ve ön tabanda diş kalmadıysa kaygan zeminde risk artar.
• Ara taban çöktü: Botu düz zemine koyduğunuzda bir tarafa yatıyorsa ya da uzun yürüyüşte dizler ve bel daha çabuk yoruluyorsa destek bitmiş olabilir.
• İçeriden ıslanma: Dış yüzey bakımlı olduğu halde çorap ıslanıyorsa membran zarar görmüş olabilir.
• Derin çatlaklar ve taban ayrılması: Esneme bölgesindeki çatlaklar ve yapıştırma açılmaları her yürüyüşte büyür.

Kışın kar, buz ve yükseklikte yürüyecekseniz daha sert tabanlı ve yüksek bilekli modellere bakın. Krampon uyumlu seçenekler dağcılık botu kategorisinde yer alır; şehir ve hafif patika için ise outdoor ayakkabılar daha pratiktir.

Kar ve yükseklik için dağcılık botları

Daha sert taban, yüksek bilek ve kış koşulları için tasarlanmış GTX modeller.

LOWALOWA Cevedale II GTXİncele →ScarpaScarpa Mont Blanc GTX Botİncele →LOWALOWA Ticam Evo GTXİncele →LOWALOWA Mangart GTX Midİncele →

Sık sorulan sorular

Bot bakımı ne sıklıkla yapılmalı?

Her çamurlu ya da ıslak yürüyüşten sonra kısa bir temizlik ve doğru kurutma yeterlidir. Deri besleme ve su itici yenileme ise kullanım sıklığına göre sezonda bir iki kez ya da su damlası yüzeyde boncuklanmamaya başladığında yapılmalıdır.

Islak bot sobada veya kaloriferde kurutulur mu?

Hayır. Doğrudan ısı deriyi kurutup çatlatır, botun şeklini bozar ve tabanı tutan yapıştırıcıyı zayıflatabilir. Botu oda sıcaklığında, havadar bir yerde, içine gazete kâğıdı doldurarak ve kâğıdı nem çektikçe değiştirerek kurutun.

GORE-TEX botlara yağ veya krem sürülebilir mi?

Deri bölümlere bakım ürünü sürülebilir, ancak ağır yağ ve gres yerine üreticinin önerdiği krem, balm ya da wax tercih edilmelidir. Amaç deriyi beslemek ve dış yüzeyi su itici tutmaktır; kalın katman deri yüzeyinin nefes almasını azaltır.

Nubuk bot nasıl temizlenir?

Kurumuş çamuru yumuşak bir fırçayla alın, gerekirse az ılık suyla silin ve ısıdan uzakta kurutun. Krem yerine nubuk/süet için üretilmiş su itici sprey kullanın ve kuruduktan sonra tüyleri kauçuk ya da süet fırçasıyla kaldırın.

Bot su almaya başlarsa ne yapmalı?

Önce dış yüzeyin suya doyup doymadığını kontrol edin; su itici azaldıysa temizlik ve sprey çoğu zaman yeterlidir. Su dikiş, taban birleşimi ya da yırtıktan giriyorsa tamir gerekir. İçeriden sürekli ıslanma membranın zarar gördüğünü gösterebilir; bu durumda yeni bot düşünmek gerekir.

Kış için bot yarım numara büyük mü alınmalı?

Kalın termal çorapla giyeceğiniz botu mutlaka o çorapla deneyin. Parmaklar burna değmemeli ve ayağın sıkışmaması gerekir; sıkan bot kan dolaşımını azaltıp ayağın daha çabuk üşümesine yol açar. Gerekirse yarım numara büyük seçmek mantıklıdır.